ALAPLI KADINLAR PAZARI VE GERÇEKLER 1

 

TÜM YÖNLERİYELE ALAPLI KADINLAR PAZARI: EFSANELER VE GERÇEKLER 1

Burhan AKBAŞ

Sevgili okurlarım bu yazı dizimizde Alaplı’da bir dizi efsane ve söylence konusu olan Tarihi Alaplı Kadınlar Pazarı’nı Osmanlı Arşiv Belgelerinin ve literatür kaynaklarının ışığında tüm yönleri ile ele almaya çalıştım.

Sevgili okurlarım bu yazı dizisinin siz değerli okuyucuların bilgisine sunulması sürecindeki tüm araştırma giderleri Alaplı’da her daim kültür ve sanatın en büyük destekçisi, Alaplı’nın Kurucu ve Efsanevi Belediye Başkanı Eyüp Yaman’ın kızı, Yaman Madencilik ve Metal Sanayi Dış Ticaret Yönetim Kurulu Başkanı çok kıymetli Gülay Yaman Hanımefendi tarafından karşılanmıştır. Bu vesile ile kendisine Alaplı tarihinin tüm yönleriyle araştırılması ve ortaya koyulması adına vermiş olduğu destekleri için buradan kendisine şükranlarımı sunmak isterim.

Alaplı’da Kadınlar Pazarı olarak anılan ve çarşı merkezindeki alan bir önceki belediye başkanı zamanında düzenlenerek haftanın her günü köylü kadınlarımızın yöresel ürünler sattıkları bir alan haline getirilmiştir. Bu çalışmalar sırasında Pazar alanına bir giriş kapısı yapılmış, bu kapının üzerine de TARİHİ ALAPLI KADINLAR PAZARI ibresi yazılmıştır. Bu giriş kapısının hemen yanı başına da Alaplı Kadınlar Pazarı’nın tarihçesi bir panoda izah edilmeye çalışılmıştır.

Bizce çok vahim tarihsel hataların bulunduğu bu pano aynı zamanda Alaplı’daki Tarihi Kadınlar Pazarı efsanesinin boyutlarını ve Tarihi Alaplı Kadınlar Pazarı algısını da ortaya koyması koymuş olması adına son derece önemlidir.

Peki ne yazıyor bu panoda?

ALAPLI KADINLAR PAZARI

Alaplı’ya Türk boylarının yerleşmesiyle kurulmaya başlamıştır.

Osmanlı topraklarına katılan Alaplı bölgesinde yerleştirilen Türk boylarının kadınları, kırsal alanda çiftçilik yapmışlar; yetiştirdikleri meyve ve sebzeleri Alaplı’nı içinde oturan Ermeni ve Rumlara satmışlardır.

Rumlar ve Ermeniler, mallarını satmak için merkeze inen Türk boyları kadınlarını çarşıya sokmamışlar, Kadınlar Pazarı diye bölünmüş, yalnız Rum ve Ermeni kadınlarının alışveriş yaptığı yere Pazar açmaları için izin vermişlerdir. Alaplı Tarihi Kadınlar Pazarı’nın 250 yılın üzerinde bir tarihi geçmişe sahip olduğu tahmin edilmektedir.

Kelimesi kelimesine panoda yazılanlar bunlar. İbrahim Oral tarafından kaleme alınan Alaplı ve Çevre İncelemeleri adlı eserin 46. sayfasından alındığı anlaşılan bu bilgiler sorgulanmadan alınmış ve bu pano oluşturulmuştur.

Peki bu bilgilerdeki çelişkiler nelerdir?

Panoda Alaplı Kadınlar Pazarı’nın Alaplı’ya Türk Boylarının yerleşmeleriyle kurulmaya başlandığı ifade edilmekte ardından Rum ve Ermenilerin Osmanlı döneminde Türk ve Müslüman kadınlarının çarşıya girmelerine izin vermediklerini, sadece Rum ve Ermeni kadınlarının alışveriş yaptıkları bir alanda Pazar açmalarına izin verdikleri belirtilmektedir. Yine bu pazarın da 250 yıllık bir geçmişi olduğunun tahmin edildiği belirtilmiştir.

Şimdi bu verileri tarihsel verilerin rehberliğinde ele alalım.

Birincisi bu Pazar Türk boylarının Alaplı’ya yerleşmeleriyle kurulmaya başlandıysa bu pazarın tarihi 250 yıl değil çok daha eski olması gerekir zira Zonguldak ve havalisi ilk kez ve tamamen Türk egemenliğine 1084 yılında Emir Karatekin tarafından alınmıştır.[1]Yok bu Pazar Alaplı’nın Osmanlı egemenliğine girmesiyle kurulmaya başlandıysa bunun da Orhan Gazi döneminde ve kesin olarak Orhan Gazi’nin ölüm tarihi olan 1360 yılından önce kurulmaya başlanmış olması gerekir ki bu da bu pazarıngünümüzden 659 yıl gibi bir geçmişe sahip olması gerektiği gibi bir sonuç doğurmaktadır.. Dolayısıyla Alaplı Kadınlar Pazarı’nın hem ilk ne zaman kurulduğu konusunda hem de kaç yıllık bir geçmişi olduğu konusunda pazarın tarihini açıklayan panodaki bilgilerde tutarlılık bulunmamaktadır.

İkincisi Alaplı’da yaşayan Rum ve Ermenilerin Türk ve Müslüman kadınları çarşıya sokmadıkları, onları Rum ve Ermeni kadınların alışveriş yaptıkları söz konusu alanda satış yapmaya yönlendirdikleri bilgisi kendi içinde derin çelişkiler içermektedir.

İlk olarak Osmanlı toplumunun hakim ve yönetici unsuru Türklerdir. Alaplı bir Türk yurdudur. Dolayısıyla Türklerin Alaplı’ya inmek ve alışveriş yapmak için Rum ya da Ermenilerden izin almaları söz konusu bile olamaz.

İkincisi 1841 yılı Nüfus Defterine göre Alaplı’da yaşayan Rum hane sayısı 10’dur. Ermeni hane de yoktur bu deftere göre.[2] Üçüncüsü yalnızca Rum ve Ermeni kadınlarının alışveriş yaptıkları bir pazarın varlığı da seküler bir yaşam tarzına sahip, haremlik selamlık bir yaşam tarzına sahip olmayan bir kültürde böyle bir pazarın varlığı şüphelidir. Ve 10 haneden oluşan bir gayrimüslimnüfusun böyle bir pazara da ne kadar ihtiyacı olabilir?

Gelecek yazımızda Kastamonu Vilayeti dâhilindeki büyük pazarları, Alaplı’nın 1841 yılı ve sonrası nüfusunu ve gerçekte Kadınlar Pazarının bulunduğu arazinin hangi tarihte ve kimden alınarak kurulduğunu ele alacağım.

---

[1] Burhan Akbaş, Alaplı Tarihi(Osmanlı ve Cumhuriyet Arşivleri Belgelerine Göre), Salmat Bas. Yay., Ankara, 2017, s. 18

[2] Başbakanlık Osmanlı Arşivi, NFD. D 724/299