ALAPLI KADINLAR PAZARI VE GERÇEKLER 2

 

TÜM YÖNLERİYELE ALAPLI KADINLAR PAZARI: EFSANELER VE GERÇEKLER 2

Burhan AKBAŞ

Sevgili okurlarım bu yazı dizimizin birincisinde  Alaplı’da Kadınlar Pazarı olarak bilinen alanın girişindeki panoda yer alan bilgilerdeki çelişkileri ve yanlışlıklarını ele almıştım.Bu yazımızda ise Kastamonu Vilayeti içinde kurulan büyük panayırları ve Alaplı Pazarı’nın Kastamonu Vilayeti içindeki yerini ele almaya çalışacağım.

Sevgili okurlarım bu yazı dizisi siz değerli okuyucuların bilgisine Alaplı’da her daim kültür ve sanatın en büyük destekçisi, Alaplı’nın Kurucu ve Efsanevi Belediye Başkanı Eyüp Yaman’ın kızı, Yaman Madencilik ve Metal Sanayi Dış Ticaret Yönetim Kurulu Başkanı çok kıymetli Gülay Yaman Hanımefendi’nin destekleri ile ulaşmıştır. Bu vesile ile kendisine Alaplı tarihinin tüm yönleriyle araştırılması ve ortaya koyulması adına vermiş olduğu destekleri için kendisine bir kez daha şükranlarımı sunmak isterim.

Alaplı’da hali hazırdaki yeni kapalı pazaryeri açılmadan önce ilçe merkezinde şu an Alaplı Belediyesi tarafından otopark olarak kullanılan alanda uzun yıllar yöremizin en önemli ve büyük pazarlarından biri olan Alaplı Pazarı her Çarşamba günü kurulur, çevre il ve ilçelerden pek çok pazarcı esnafı burada tezgah açar ve satış yapardı. Bu pazar adeta bir panayırı andırırdı. Yeni pazar yerinin açılması ile Alaplı Pazarı bu özelliğini önemli ölçüde kaybetmiştir.

Ne var ki Alaplı Pazarı’nın yakın zamana kadar panayırvari özelliği Alaplı’da çok eskiden beri büyük bir pazarın kuruluyor olduğu ve tarihi bir Alaplı Pazarı’nın varlığı algısını yaratmıştır. Tarihi Alaplı Kadınlar Pazarı algısının altında yatan nedenlerden biri de budur.

Peki Osmanlı Döneminde Alaplı Pazarı’nın yeri ve önemi nasıldı?

Bunu anlayabilmek için Osmanlı Döneminde Alaplı’nın idari anlamda bağlı olduğu Kastamonu Vilayeti dahilinde bulunan büyük pazar ve panayırları incelememiz ve bilmemiz gerekiyor. Hicri takvime göre 1288[1] tarihli Kastamonu Vilayet Salnamesinin 120. Sayfasında Kastamonu Vilayeti sınırları içinde kurulan 4 adet panayır belirtilmektedir. Bu panayırlardan ikisi Kengri(Çankırı), biri Kastamonu ve biri de Bolu’da kurulmuştur.[2]

Kastamonu Panayırı her yıl ağustosun 5’inde kurulmuştur.

Kengri(Çankırı) Panayırı her yıl ağustosun 22’sinde kurulmuştur.

Kengri(Çankırı) Panayırı her yıl ağustosun 20’sinde kurulmuştur.

Bolu Panayırı ise her yıl 1-15 eylül tarihleri arasında kurulmuştur.

 

Kastamonu Vilayet Salnamesi’ndeBolu Panayırı’nın Her Yıl Eylül Ayının 1’i ile 15’i Arasında Kurulduğuna İlişkin Bilgilerin Bulunduğu Bölüm

Kaynak: Kastamonu Vilayet Salnamesi s.121

 

Kastamonu Vilayet Salnamesi’nin de işaret ettiği gibi Alaplı’da böylesine bir büyük pazar Osmanlı döneminde kurulmamıştır.

Peki Alaplı’nın nüfus ve coğrafi özellikleri böylesine büyük bir pazarın kurulmasına imkan sağlamış mıdır?

Alaplı’nın sahip olduğu coğrafi özellikleri Alaplı’nın hem iç kesimlerle hem de yakın dönemlere kadar çevresindeki şehir ve kasabalarla ulaşımını zorlaşmıştır. Bu konuda özellikle Alaplı’dan Bir Eyüp Yaman Geçti isimli kitabımızda belgeleriyle ayrıntılı bilgeler vermiştim. Alaplı’nın Yığılca, Düzce, Ereğli gibi şehirlerle karayolu bağlantısı ancak 1958 ve sonrasında sağlanabilmiştir.[3] Bu tarihten önce en önemli ulaşım yolu deniz olmuştur.

Alaplı’nın 1848 yılı nüfusu 10’unu gayrimüslim olmak üzere toplamda 4521 kişiden oluşmuştur. Yine 1848 nüfus verilerine göre Alaplı’da 26 adet köy ve köy altı yerleşim birimi mevcuttur.[4]

Görüldüğü üzere hem Alaplı’nın sahip olduğu olumsuz ulaşım koşulları hem de yetersiz nüfusu Alaplı’da büyük bir pazarın kurulabilmesini zorlaştırmıştır.

---

[1] Miladi 1871 yılı

[2]Kastamonu Vilayet Salnamesi 1288, s. 120-121

[3] Burhan Akbaş, Alaplı’dan Bir Eyüp Yaman Geçti(Alaplı’nın Yakın Tarihi), Parkur Form Ofset, 2018, s.20-29

[4]Bu konu hakkındaki yazım için bkz. https://www.olay67.com/m111/1848-yili-alapli-nufusu-ve-ozellikleri/