ALAPLI KADINLAR PAZARI VE GERÇEKLER 3:RUM YORGİ’NİN ARSASI MI KADINLAR PAZARI MI?

 

RUM YORGİ’NİN ARSASI MI KADINLAR PAZARI MI?

 

Burhan AKBAŞ

 

Sevgili okurlarım bu yazı dizimizin ilk iki bölümündeAlaplı’da Kadınlar Pazarı olarak bilinen alanın girişindeki panoda yer alan bilgilerdeki çelişkileri ve yanlışlıklarını ve Kastamonu Vilayeti içinde kurulan büyük panayırlar ile Alaplı Pazarı’nın Kastamonu Vilayeti içindeki yerini ele almıştım. Alaplı’nın gerek coğrafi özellikleri gerek nüfus özellikleri nedeniyle Osmanlı döneminde büyük bir pazara sahip olamadığını ortaya koymuştum.

Sevgili okurlarım bu yazı dizisi siz değerli okuyucuların bilgisine Alaplı’da her daim kültür ve sanatın  büyük destekçisi, Alaplı’nın Kurucu ve Efsanevi Belediye Başkanı Eyüp Yaman’ın kızı, Yaman Madencilik ve Metal Sanayi Dış Ticaret Yönetim Kurulu Başkanı çok kıymetli Gülay Yaman Hanımefendi’nin destekleri ile ulaşmıştır. Bu vesile ile kendisine Alaplı tarihinin tüm yönleriyle araştırılması ve ortaya koyulması adına vermiş olduğu destekleri için kendisine bir kez daha şükranlarımı sunmak isterim.

Peki bu Alaplı Kadınlar Pazarı olarak bilinen bu alan kimin arazisiydi ve ne zamandan beri burada birpazar kurulmaya başlanmıştır?

Sevgili okurlarım, Alaplı 1882 yılında tarihinin en büyük yangınına sahne olur. Bu yangın neticesinde Alaplı çarşı merkezinde birkaç bina dışında tüm binalar yangın sonucu küle döner.[1] Anlaşılan bu yangın sonrası alevler arasında kalan ve küle dönen binaların bir kısmı Alaplı’da yaşayan ya da Alaplı’da tapulu bina/arsası bulunan Osmanlı’nın Rum teb’asındanKarfe Yorgi isimli birisine aittir. 1882 yangını sonrasında Karfe Yorgi’nin arsası/binası muhtemelen terk edilmiş ve kaderine terk edilmiştir. Bunun üzerine 1887 yılından itibaren bu alana Alaplı halkı Pazar kurmaya başlamıştır. Tapulu arazisine Alaplı halkının Pazar kurduğunu öğrenen Rum Karfe Yorgi arazisine kurulan bu pazarın kaldırılması için harekete geçmiş ve ilgili yerlere bu konuda bir dilekçe vermiştir. Ancak Karfe Yorgi’nin bu dilekçesine belgelerden bir cevap alamadığı anlaşılmaktadır. Bunu üzerine Karfe Yorgi sorunun çözümü için Ereğli’de Belediye Meclis Üyesi ve Rum Teb’anın önemli isimlerinden Pavli Efendi aracılığıyla arazisine kurulan pazarın kaldırılması ve arazinin kendisine iade edilmesi talebiyle Kastamonu Vilayet Celilesi’ne yeni bir dilekçe vermişlerdir. Bu dilekçede özellikle Alaplı’da mevcut bir Pazar yeri olmasına rağmen Karfe Yorgi’nin arsasına da Pazar kurulduğundan ve bu pazara Alaplı’nın ihtiyacı olmadığından bahsedilmekte, arsanın da asıl sahibine iadesi talep edilmektedir.[2]

Arsa sahibi Rum Karfe Yorgi ve onun sözcüsü Pavli Efendi’nin Kastamonu Vilayeti nezdindeki girişim ve dilekçelerinin Alaplı halkı tarafından yakından takip edildiği belgelerden anlaşılmaktadır.ŞöylekiPavli Efendi’nin arsanın iade isteği ve pazarın gereksizliğine dair dilekçesinin hemen ardından bu kez Alaplı’nın sözcüsü ya da önderlerinden olduğunu tahmin edebileceğimiz  Hüseyin ve Ahmet isimli iki kişi tarafından yazılan ve imzalanan karşı dilekçe 1899 yılında Kastamonu Vilayetine gönderilmiştir.

Hüseyin ve Ahmet Bey’ler Pavli Efendi’nin iddialarına karşılık söz konusu arazinin uzun süredir terk edilmiş olduğu ve halkın menfaati gereği olarak bu alanda Pazar kurulmaya başlandığı ifade edilip yine halkın menfaati icabı bu arsanın Pazar olarak kalması yönünde karar verilmesini talep etmişlerdir.

Bu talebe ne yönde karar verildiğini bilemiyoruz ancak 3 Ekim 1919 tarihinde Laz Emin’in Alaplı Pazaryeri Baskını ve bu baskında bir Rum’un öldürülmesi, 5 Nisan 1920 tarihinde İpsiz Recep’in adamlarının Alaplı Baskını Alaplı’daki Rum teb’anın Alaplı’dan ayrılmalarına yol açmış olmalıdır. Milli Mücadele sonrasında Lozan Anlaşması sonrası gerçekleşen mübadele ile de yöredeki gayrimüslim teb’a tamamen göç etmiştir.

Görüldüğü gibi  bugün Kadınlar Pazarı olarak bilinen alan Rum teb’adanKarfe Yorgi’ye aitken Büyük Alaplı Yangını sonrası burada Pazar kurulmaya başlanmıştır.

Yine belgelerin hiçbirinde Rum teb’adanKarfe Yorgi’ye ait olan bu alanda Kadınlara mahsus bir pazar kurulduğuna dair en ufak bir bilgi bulunmamaktadır.

 


[1] DH. MKT 13399/82 Lef 1

[2] Başbakanlık Osmanlı Arşivi, DH. MKT 1649/25 Lef 1

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

OSMANLI ALAPLISINDA BİR AFET VE BİR KAHRAMAN: YAZICIZADE ŞÜKRÜ BEY

  OSMANLI ALAPLISINDA BİR AFET VE BİR KAHRAMAN: ŞÜKRÜ BEY   Burhan AKBAŞ * Kıymetli okurlarım bu yazımda sizleri Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi belgeleri arasında bulduğum 28 Eylül 1893 [1] tarihinde aniden başlayan şiddetli yağmur ve dolu yağışı ve bunun Alaplı’da yarattığı etkilerden bahsetmek istiyorum. Adı geçen belge bizlere 28 Eylül 1893 tarihinde Perşembe günü aniden başlayan yağmur ve dolu yağışının yarattığı etkileri, ortaya çıkardığı felaketi, mağdurları ve böylesi felaket anlarında ortaya çıkan bir kahramanı bizlere tanıtmaktadır. Belge doğal afeti ve etkilerini ortaya koyarken 19. Yüzyılın hemen ilk çeyreğinde Alaplı’daki sosyoekonomik yaşam hakkında da birinci elden bizlere bilgiler sunmaktadır. Belgeye göre 28 Eylül 1893 tarihinde ve perşembe günü aniden başlayan şiddetli yağmur ve devamında gelen dolu yağışı Alaplı Çayı’nın taşmasını ve çevre köylerde de bir dizi can, mal ve hayvan kaybına yol açmış ve söz konusu afet ve etkileri Ereğli Kaymakamlığ...
Devamı

ALAPLI İSMİNİN MENŞEİ

  ALAPLI İSMİNİN MENŞEİ   Burhan AKBAŞ * Sevgili gençler, yerel tarih araştırmaları son yıllarda önem kazanan bir alan olmuştur. Tarihin sadece yönetenlerin ya da egemenlerin yaptıklarının bir araştırma alanından çıkıp halka ve onun yaşantısına inme gayretinin bir sonucudur. Yerel tarih araştırmaları hem kentin tarihsel gelişiminin ortaya çıkarılmasında hem kent ve kentli kimliğinin ortaya çıkmasında hem de kente olan aidiyetin kazandırılması adına son derece önemlidir. Gelin hep beraber yaşadığımız şehrin isminin köklerine inelim ve şehrimizin isminin kaynaklarını bulmaya çalışalım . Alaplı’nın ismi tarihsel süreç içinde pek çok farklı isim ve söyleniş şekillerinde ifade edilmekle beraber Alaplı’nın en eski ismi Grek ve Latin kayıtlarında Cales-Kales olarak yer almaktadır. [1] Cales’in Alaplı Irmağı’nın eski adı olduğu üzerinde durulmaktadır. [2] Alaplı’nın da sınırları içinde yer aldığı Roma İmparatorluğu’nun Asya’daki beş eyaletinden biri olan Bithynia [3] eyalet...
Devamı

ALAPLILI BİR OSMANLI MEMURU: OSMAN REMZİ EFENDİ

  ALAPLILI BİR OSMANLI MEMURU: OSMAN REMZİ EFENDİ Burhan AKBAŞ * Kıymetli okurlarım Osmanlı Arşivi’nde yapmış olduğum çalışmalar sırasında sicill-i ahval defterinde hemşehrimiz Osman Remzi Efendi ile karşılaştım. Osman Remzi Efendi’nin hikayesine geçmeden önce sicill-i ahval defteri üzerinde durmalıyım. Osmanlı Devleti bürokratik bir devlettir. Devletin temel faaliyetleri yazılı olarak kayıt altına alınır. Bu kayıtlar devlet hizmeti gören memurların çalışma hayatını da kapsar. Yani sicill-i ahval defteri bizzat devlet adına memur adına tutulan sicil defterleridir. Günümüzde de memurların sicil dosyası tutulmaktadır. Bu dosyalarda memurun tüm tayinleri, taltif ve cezaları kayıtlıdır. Hemşehrimiz Osman Remzi Efendi için de bu şekilde bir sicil dosyası düzenlenmiştir. Bu dosya üzerinden bizler bugün Osman Remzi Efendi’nin kim olduğunu ve memuriyetteki tüm görevlerini, görev yerleri ile maaşını da öğrenmekteyiz. Osman Remzi Efendi’nin sicill-i ahval defteri Osmanlı Arşivi’nin...
Devamı