EREĞLİ KAYMAKAMI'NDAN ALAPLI’DA SATILIK CAMİ

 

EREĞLİ KAYMAKAMINDAN ALAPLI’DA SATILIK CAMİ

Burhan AKBAŞ*

 

Alaplı 19 yüzyılın son çeyreğinde tarihinin büyük yangınının yaşamış[1]ve Alaplı’nın bugünkü çarşı merkezi tabiri caizse resmen küle dönmüştür. Bu yangın Alaplı’yı küle çevirirken, bu yangının  Alaplı Merkez Camisine de hasar verdiği daha sonra Alaplı’nın yeniden inşa sürecinde Merkez Camisi’nin ve medresenin yeniden inşa edilmesinden anlaşılmaktadır.

Alaplı Merkez Camisi’nin  ilk kez 1812 yılında Yazıcızade Hüseyin Bey adına Yazıcıade ailesi tarafından yapıldığı cami üzerindeki kitabede ifade edilmektedir. Alaplı Merkez Camii yukarıda sözünü ettiğim büyük yangından tam anlamıyla yok olmasa da bazı bölümlerini yangında kaybetmiş ve cami çevresinde yanıp yıkılan bölümlerinden geriye çok kıymetli boş alanlar ortaya çıkmıştır.

Yanıp yıkılan bu boş bölümlerin Alaplı’da bazı kişilerin iştahını kabarttığı birazdan ele alacağım Osmanlı Arşiv Belgesinden anlaşılmaktadır. Belgeye göre o zamanlar Ereğli’ye bağlı bir köy olan Alaplı muhtarlıkla idare edilmekte ve idari bakımdan da Ereğli Kaymakamlığına bağlıdır.

Büyük Alaplı Yangını sonrasında Alaplı Merkez Camisi çevresinde bulunan muhtemelen Alaplı medrese binasının yanmasıyla açığa çıkan arsa, Ereğli Kaymakamı tarafından açık artırma suretiyle satışa çıkarılmak istenmiştir.

Ereğli Kaymakamı’nın bu yöndeki adımını bu yere talip olan Alaplı’nın etkili ailelerinden habersiz atmayacağı düşünüldüğünde Ereğli Kaymakamı’nın bu hareketi Alaplı içinde hemen karşı hareketi ortaya çıkarmış ve Alaplı Merkez Camisi çevresinde oluşan ve ortaya çıkan bu değerli arsanın satılmasını önlemek için İstanbul’da saray ile hemen irtibata geçilmiş ve sadarete 14 Aralık 1892/2 Kanunuevvel 1308 tarihinde Ereğli Kaymakamının Alaplı’da halk tarafından inşa edilen camii şerifin müzayede ile satışa çıkarıldığına ilişkin şikayet mektubu yazılmıştır.

Mektubu kimin kaleme aldığını bilemesek de 14 Aralık 1892 tarih ve 2426 numaralı belgenin müsveddesinin Halid Bey isimli bir memur tarafından yazıldığını belgeden tespit edebiliyoruz. Sözkonusu bu şikayet dilekçesi beş gün sonra sadarete ulaşmış ve 19 Aralık 1892 tarihinde mektubun kendilerine ulaştığı ve gereğinin yapılacağına ilişkin not ile o zamanlar Alaplı’nın bağlı bulunduğu Kastamonu Vilayetine bir yazı gönderilmiştir.[2]

Peki, Alaplı Merkez Camisi çevresinde açığa çıkan arsaları satmak isteyen Ereğli Kaymakamı kimdir? Alaplı’da bu arsaya kim talip olmuştur?

Kastamonu Vilayet Salnamelerinde 1882 yılında Ereğli Kaymakamı olarak Hafız Hamid Efendi zikredilmektedir ancak bu tarihten 1893 yılına kadar olan döneme aid Kastamonu Vilayet Salnameleri mevcut olmadığı için bu dönemlerde görevli kaymakamların isimleri maalesef bilinmemektedir. 1893-1895 yılları arsında Ereğli Kaymakamı olarak görev yapan kişi Mustafa Efendi’dir.[3]Muhtemelen ve büyük ihtimal 1892 yılında Alaplı Merkez Camisini satışa çıkaran Ereğli Kaymakamı da Mustafa Efendi’dir.

Günümüzde de zaman zaman bu ve benzeri tartışmalara konu olan Alaplı Merkez Camisinin sahip olduğu konum anlaşıldığı üzere eskiden beri Alaplı’da bazılarının iştahını hep kabartmıştır. Belgede kimin bu değerli arsaya sahip olmak istediği ifade edilmese de kazanan Alaplı halkı olmuştur.

---

* Tarih Öğretmeni ve Araştırmacı Yazar. Yazarın Alaplı Tarihi, Ereğli Demir ve Çelik Fabrikalarının Kuruluşu ve Ereğli Havzası(1960-1980) ve Alaplı’dan Bir Eyüp Yaman Geçti isimli üç kitabı vardır.

[1] Konu ile ilgili ayrılı bilgi için yazımıza bkz.https://www.olay67.com/m176/alapliyi-kim-yakti/

[2] Başkanlık Osmanlı Arşivi, Dahiliye Nezareti Mektubi Kalemi, 02032.00018.001

[3] Burhan Akbaş, Alaplı Tarihi(Osmanlı ve Cumhuriyet Arşivleri Belgelerine Göre), Salmat,2017, Ankara, s.29